เอาให้ได้ทั้ง 14 ที่นั่ง?
ถ้าได้ทั้งหมด... ใครตรวจสอบใคร?

⚖️ หลักไตรภาคี: ทำไมบอร์ดประกันสังคมถึงออกแบบมาแบบนี้

ระบบประกันสังคมถูกออกแบบบนหลัก ไตรภาคี (Tripartism) — มีทั้งฝ่ายรัฐ ฝ่ายนายจ้าง และฝ่ายผู้ประกันตนเข้ามามีส่วนร่วมในคณะกรรมการประกันสังคม หลักคิดสำคัญของระบบลักษณะนี้ไม่ใช่การให้ฝ่ายใดฝ่ายหนึ่งชนะทุกเรื่อง แต่คือการทำให้เกิดการถ่วงดุล ตรวจสอบ และรับฟังผลประโยชน์ที่แตกต่างกัน

สิ่งที่อยู่บนโต๊ะไม่ใช่เรื่องเล็ก — คือเงินสมทบและสิทธิประโยชน์ของผู้ประกันตนหลายล้านคน รวมถึงทิศทางการบริหารกองทุนประกันสังคมมูลค่าเกือบ 3 ล้านล้านบาทในระยะยาว

🤔 สมมติฐานที่ควรคิดล่วงหน้า (ไม่ใช่เรื่องของวันนี้เท่านั้น)

สมมติว่าในการเลือกตั้งครั้งใดครั้งหนึ่ง — ไม่ว่าครั้งนี้หรือครั้งต่อๆ ไปในอนาคต — มีเครือข่ายหนึ่งประกาศเป้าหมายว่าจะเอาที่นั่งฝ่ายผู้ประกันตนมาให้ได้ทั้ง 14 ที่นั่งในการเลือกตั้งครั้งเดียว ในทางประชาธิปไตย การแข่งขันเช่นนี้ย่อมทำได้ การอยากชนะการเลือกตั้งไม่ใช่เรื่องผิด

แต่สิ่งที่สังคมมีสิทธิถามต่อคือ:

นี่ไม่ใช่คำถามว่า "ใครเป็นคนดีหรือคนไม่ดี" แต่เป็นคำถามว่า "เราออกแบบระบบให้ต้องพึ่งพาความดีของบุคคล หรือออกแบบให้ระบบสามารถตรวจสอบบุคคลได้?" สองเรื่องนี้แตกต่างกันอย่างมาก

🗳️ ประชาธิปไตย ≠ ผู้ชนะได้สิทธิทำทุกอย่าง

การเลือกตั้งเป็นประชาธิปไตย แต่ประชาธิปไตยไม่ได้มีความหมายเพียงว่า "ใครได้คะแนนมากที่สุดก็มีสิทธิทำทุกอย่าง" ประชาธิปไตยที่แข็งแรงต้องมีทั้ง:

โดยเฉพาะอย่างยิ่งในองค์กรที่บริหารเงินของผู้ประกันตน หากมีฝ่ายหนึ่งครองเสียงในบอร์ดได้อย่างเบ็ดเสร็จ ความหลากหลายของมุมมองย่อมลดลง และหากยังมีการเชื่อมโยงกับช่องทางอำนาจอื่นอยู่แล้ว คำถามเรื่อง "การรวมศูนย์อำนาจ" ก็ยิ่งหลีกเลี่ยงไม่ได้

🏛️ ทำไมพรรคการเมืองไม่ควรผูกขาดที่นั่งไตรภาคีเพิ่ม

ประเด็นเชิงโครงสร้างที่สำคัญคือ พรรคการเมืองที่มีตัวแทนในสภาอยู่แล้ว ย่อมมีช่องทางใช้อำนาจบริหารและนิติบัญญัติผ่านกลไกปกติของประเทศอยู่แล้ว — ผ่านการเสนอกฎหมาย การอภิปราย การกำกับนโยบายกระทรวงที่เกี่ยวข้อง ไม่ว่าจะอยู่ฝ่ายรัฐบาลหรือฝ่ายค้านก็ตาม บอร์ดไตรภาคีอย่างบอร์ดประกันสังคมจึงถูกออกแบบมาให้เป็นพื้นที่ที่เสียงของผู้ประกันตนและนายจ้างโดยตรง ไม่ใช่เสียงทางการเมืองที่มีช่องทางอยู่แล้ว เข้ามามีอำนาจตัดสินใจเรื่องกองทุนที่เป็นเงินของประชาชน

เมื่อกลุ่มการเมืองกลุ่มใดก็ตาม — ไม่ว่าจะสังกัดพรรคที่อยู่ในรัฐบาลหรือฝ่ายค้าน — พยายามผูกที่นั่งไตรภาคีเข้ากับเครือข่ายทางการเมืองของตน จึงเป็นคำถามที่ควรถูกตั้งเสมอ ไม่ใช่เพราะพรรคนั้นเป็นพรรคอะไร แต่เพราะหลักการออกแบบระบบไตรภาคีมีไว้เพื่อกันไม่ให้อำนาจทางการเมืองที่มีช่องทางอื่นอยู่แล้ว มาผูกขาดที่นั่งซ้ำอีกชั้นหนึ่ง

❓ 4 คำถามที่ทุกเครือข่ายควรตอบให้ได้

ไม่ว่าเครือข่ายใดจะประกาศเป้าหมายกวาดที่นั่งทั้งหมดในการเลือกตั้งครั้งนี้หรือครั้งต่อไปในอนาคต คำถามเหล่านี้ควรถูกตอบอย่างตรงไปตรงมา:

• 1.
  ถ้าต้องการปฏิรูปประกันสังคม

  จะป้องกันไม่ให้เสียงของตัวเองกลายเป็นเสียงที่ครอบงำบอร์ดได้อย่างไร?
• 2.
  ถ้าต้องการให้ผู้ประกันตนมีอำนาจมากขึ้น

  จะรับประกันการตรวจสอบจากคนที่ไม่ได้อยู่ในเครือข่ายเดียวกันอย่างไร?
• 3.
  ถ้าเชื่อในการกระจายอำนาจ

  พร้อมสนับสนุนความหลากหลายของตัวแทนในบอร์ดหรือไม่?
• 4.
  ถ้าเชื่อว่าการบริหารกองทุนต้องโปร่งใส

  พร้อมเปิดข้อมูลและเปิดให้เสียงที่เห็นต่างตรวจสอบหรือไม่?

คำตอบของคำถามเหล่านี้สำคัญกว่าการประกาศว่าใคร "ปฏิรูป" มากแค่ไหน เพราะการปฏิรูปที่แท้จริงต้องพิสูจน์ได้จากโครงสร้างที่สร้างขึ้น ไม่ใช่เพียงจากคำพูดบนเวทีหาเสียง

📝 สรุป: ไม่ใช่เรื่องแพ้หรือชนะ แต่เรื่องออกแบบระบบให้ทนทาน

กองทุนประกันสังคมเป็นของผู้ประกันตนทุกคน นี่จึงไม่ควรเป็นการต่อสู้ระหว่าง "ฝ่ายเรา" กับ "ฝ่ายเขา" แต่ควรเป็นการถกเถียงว่าเราจะสร้างบอร์ดประกันสังคมแบบไหน ให้ผู้ประกันตนมั่นใจได้ว่าไม่มีใครสามารถครอบงำระบบได้ง่ายเกินไป — ไม่ว่าผู้ที่ชนะการเลือกตั้งในวันนี้หรือวันข้างหน้าจะเป็นใครก็ตาม

เพราะเราไม่ได้กำลังเลือกเพียง "คนที่จะบริหาร" เรากำลังเลือกด้วยว่า "ใครจะมีอำนาจตรวจสอบคนที่บริหารเราได้บ้าง" และสำหรับเงินของผู้ประกันตนหลายล้านคน คำถามนี้สำคัญเกินกว่าจะปล่อยให้ใครคนใดคนหนึ่งตอบแทนพวกเราทั้งหมด

บทความที่เกี่ยวข้อง